VASILIOS GIKAS -Oικονομολογος Αθηνα

Η αγάπη προς το χρήμα στην Τραγωδία Αντιγόνη του Σοφοκλέους.

Η αγάπη προς το χρήμα στην Τραγωδία Αντιγόνη του Σοφοκλέους.
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

Η κόρη του Οιδίποδα, που γεννήθηκε από το ακούσιο, αλλ’ ανόσιο, σμίξιμο του Βασιλιά της Θήβας με τη μητέρα του Ιοκάστη, θέλει να θάψει τον αδελφό της Πολυνείκη, ο οποίος έπεσε νεκρός από το χέρι του αδελφού του Ετεοκλή κατά τη διάρκεια της προσπάθειάς του να πορθήσει την πόλη στην οποία βασίλευε εναλλάξ με τον Ετεοκλή. Ο λόγος της αλληλοσφαγής είναι η Εξουσία: όταν ο Ετεοκλής δεν έδωσε στον ορισμένο χρόνο τη βασιλεία στον Πολυνείκη, εκείνος συμμάχησε με ακόμα 6 Βασιλείς και κίνησε να καταλάβει τη Θήβα. Από τα δυό αδέλφια που σκοτώνονται ο Κρέων, ο νέος Βασιλιάς της πόλης του Κάδμου, ορίζει να μείνει άταφος ο Πολυνείκης.

Η Αντιγόνη παράκουσε τον Ανθρώπινο Νόμο κι υπάκουσε στον Θεϊκό. Έθαψε τον αδελφό της γνωρίζοντας ότι η Ποινή είναι θάνατος.
Η “Αντιγόνη” του Σοφοκλέους, από την πρώτη Διδασκαλία της ενώπιον του Κοινού της Αρχαίας Αθήνας (περίπου το 441 π.Χ.) μέχρι σήμερα, θεωρείται ένα από τα τελειότερα Δράματα που παρήγαγε το εργαστήριο των υψηλών διανοημάτων της Κλασικής Εποχής.

Η ανάπτυξη της πλοκής, τα έξοχα χορικά, η σκιαγράφηση των χαρακτήρων και τα διαχρονικά, καθολικής ισχύος, μηνύματα της Αντιγόνης ανέβασαν αυτό το έργο πολύ ψηλά στις συνειδήσεις των Πολιτισμένων Ανθρώπων.

Η μορφή της Αντιγόνης, στην ομώνυμη Τραγωδία, επισκιάζει όλους τους υπόλοιπους Πρωταγωνιστές, μιά κι έτσι το θέλησε ο Σοφοκλής, ο οποίος σμίλεψε την ψυχοδομή της με τ’ άκαμπτα χαρακτηριστικά της ατσάλινης θέλησης και της ανυποχώρητης προσήλωσης στις Προσταγές των Θεών. Οι νεκροί πρέπει να θάπτονται, αυτό ήταν το πρώτο άρθρο της Άγραφης, πανίσχυρης κι απόλυτα δεσμευτικής Συμφωνίας των Ανθρώπων με τους Θεούς. Ο Θεϊκός Νόμος, υπέρτερος πάσης άλλης εκδήλωσης ζωής και νοημοσύνης, αν δεν τηρείτο, οδηγούσε τους Παραβάτες στην απόλυτη απώλεια. Η Αντιγόνη, συναρμόζοντας τον εν ζωή θάνατό της με τις Βουλές των Θεών, αποθεώνεται στις συνειδήσεις των Θεατών.
Η, κατά τον Κρέοντα, αγάπη προς το χρήμα εντοπίζεται σε 3 σημεία στην Τραγωδία.1. Στους στίχους 221-222 στον λόγο του Κρέοντα προς τον Λαό. 2. Στους στίχους 295-301 όπου μιλάει ο Κρέων στον Φύλακα. & 3. Στους στίχους 1037-1039 , 1055 όπου μιλάει ο Κρέων με τον Τειρεσία.
Αυτές οι αναφορές παίζουν ρόλο στην εξέλιξη του έργου: 1. Όταν μιλάει ο Κρέων με τον Φύλακα, ο Κρέων εξοργίζεται κι ενισχύει τη φρουρά στον νεκρό. Σύμφωνα με τον Κρέοντα η αγάπη προς το χρήμα εκδηλώνεται από τους Φύλακες, οι οποίοι μπορούν να δωροδοκηθούν έτσι ώστε να έρθουν ενάντια στην Απόφαση του Κρέοντα και να θάψουν τον νεκρό.

Ένα χαρακτηριστικό σημείο στο οποίο διατυπώνεται η αγάπη προς το χρήμα εντοπίζουμε στα λόγια του Κρέοντα προς τον Φύλακα: “…αυτό και πόλεις κυριεύει και ξεσπιτώνει τους Ανθρώπους, αυτό καθοδηγεί και διαστρέφει τις δίκαιες γνώμες των Ανθρώπων, ώστε να στρέφονται σε αισχρές πράξεις…”. Το ουδέν γαρ ανθρώποισιν οίον άργυρος κακόν νόμισμ’ έβλαστε, κανένα απ’ όσα συνηθίζονται στους Ανθρώπους δεν φύτρωσε τόσο κακό όσο το χρήμα.

Αυτό κυριεύει και πόλεις, αυτό διώχνει και τους ανθρώπους από τα σπίτια τους, αυτό πλανεύει και γυρίζει τα μυαλά των φρονίμων, ώστε να παρασύρονται σε αισχρά πράγματα∙ αυτό επίσης έδειξε στους ανθρώπους να μεταχειρίζονται τις πονηριές και να γίνονται έμπειροι σε κάθε έργο ασεβές, συνοψίζει πολιτικές και κοινωνικές παθογένειες χιλιετιών. & 2. Όταν μιλάει ο Κρέων με τον Τειρεσία ο πρώτος εξοργίζει τον δεύτερο, ο οποίος κυριευμένος από θυμό αποκαλύπτει την Προφητεία.

Ο Κρέων κατηγορεί τον Τειρεσία και λέει πως οι Μάντεις είναι φιλοχρήματοι και διεφθαρμένοι. Ο Κρέων λέγοντας τις απόψεις που έχει γιά τους Μάντεις, ότι δηλαδή είναι φιλοχρήματοι και διεφθαρμένοι, καταφέρνει να εξοργίσει τον Τειρεσία κι έτσι ο δεύτερος νευριασμένος λέει μία τρομερή Προφητεία για τον Κρέοντα που τον ταρακούνησε γιά τα καλά. Φτάνει μέχρι την ύβριν όταν λέει: δεν θα επιτρέψω την ταφή έστω κι αν οι αετοί αρπάξουν το πτώμα και το φέρουν μπροστά στον θρόνο του Δία (1039-1041).

Μόνο μετά από τις άσχημες προβλέψεις του Τειρεσία αρχίζει να κλονίζεται η πίστη του ότι η απόφασή του είναι σωστή. Οι προβλέψεις του Μάντη αρχίζουν να βγαίνουν αληθινές. Καθώς αναγγέλλεται η αυτοκτονία του Αίμωνα και λίγο αργότερα η αυτοκτονία της Ευρυδίκης. Αυτό είναι και το τελειωτικό χτύπημα γιά τον Κρέοντα.

Η παραφροσύνη τον κυριεύει κι επιθυμεί τον θάνατο.
Η μεγάλη παρεξήγηση στο Σοφόκλειο δημιούργημα συμπυκνώνεται στον κομβικό ρόλο του Κρέοντα. Ο θείος της Αντιγόνης παρουσιάζεται ως ένας Τύραννος, όπως υπήρξαν, υπάρχουν και θα προκύψουν αναρίθμητοι άλλοι στ’ άπειρα γυρίσματα του χρόνου. Στις αναλύσεις Σχολαστικών και μη Μελετητών του Αρχαίου Ελληνικού Δράματος φαντάζει Εγωιστής, παράφορος, εκπρόσωπος του χθόνιου και διά τούτο ατελούς νομικού και πολιτικού εποικοδομήματος, ο οποίος συντρίβεται από το βάρος των πράξεών του, υπαναχωρεί αλλά ηττάται.

Ο Κρέων είχε, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, ψήγματα από ανωφελή κι αστείρευτη ανθρώπινη ματαιότητα, αλλά το στόμα του χρησιμοποιείται από τον Σοφοκλή (γιά να μεταφέρει τις θέσεις του Ποιητή στο Κοινό) πολύ συχνότερα απ’ όσο φαίνεται. Για παράδειγμα, το κατηγορώ που εκτοξεύει ο Κρέων εναντίον του χρήματος είναι ένα από τα περιεκτικότερα και πειστικότερα που έχουν διατυπωθεί ποτέ σε καλλιτεχνικό έργο.

Το ουδέν γαρ ανθρώποισιν οίον άργυρος κακόν νόμισμ’ έβλαστε συνοψίζει ψυχολογικές, πολιτικές, κοινωνικές κ’ ιστορικές παθογένειες χιλιετιών. Ο Κρέων τα λέει όλα αυτά στη συνομιλία με Φύλακα του πτώματος του Πολυνείκη, ο οποίος του λέει ότι κάποιος παρέβη τις Εντολές του κι έθαψε τον νεκρό. Η πρώτη σκέψη του Κρέοντα γιά τα κίνητρα αυτής της πράξης ταξιδεύει στο αίτιο των περισσότερων δεινών του ανθρώπινου είδους: το χρήμα. Η συμπεριφορά του κι η στάση του απέναντι στα πράγματα δεν είναι ανήθικες.

Ο Κρέων εκπροσωπεί την Ενάρετη Εξουσία μεν, αλλά εκείνης της ποιότητας που δεν μπορεί να διακρίνει τα πεπερασμένα όριά της συγκρινόμενα με την απολυτότητα κι απεραντοσύνη της Θεϊκής Τάξης.
Συνεπώς, δεν είναι ορθό να παραλληλίζονται με τον βλοσυρό Κρέοντα όλοι οι μικροί και μεγάλοι Εξουσιαστές του Κόσμου, που έχουν ως βασικό αξιολογικό κριτήριό τους και κίνητρο δράσης το χρήμα, αυτό ακριβώς που καταγγέλλει ο Βασιλιάς της Θήβας. Το γενικό συμπέρασμα από τα λόγια του Κρέοντα είναι ότι οι Άνθρωποι είμαστε διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουμε τη ζωή μας και να πάμε ενάντια στους Νόμους, να παρανομήσουμε, γιά τα χρήματα. Αυτό έχει διαχρονική ισχύ, από τα Αρχαία Χρόνια το χρήμα πάντα διαφθείρει κι εκφυλίζει τους Ανθρώπους και τους κάνει να είναι πρόθυμοι να κάνουν τα πάντα γιά να το αποκτήσουν.

 

Στις 26 Οκτωβρίου 2017 – 1:44 μ.μ., ο χρήστης Vasileios Gikas <gikasvasilios@gmail.com> έγραψε:

Η αγάπη προς το χρήμα στην Τραγωδία Αντιγόνη του Σοφοκλέους.

 

 

Share This Post | Μοιραστείτε αυτο το αρθρο

You must be logged in to post a comment Login