VASILIOS GIKAS -Oικονομολογος Αθηνα

Α’ ΠαγκοσμίοςΠολέμος : 100 χρόνια από το τέλος στα χαρακώματα του ,11/11/1916 – 11/11/2018.:  Οι 52 μήνες της Σύρραξης .

Α’ ΠαγκοσμίοςΠολέμος : 100 χρόνια από το τέλος στα χαρακώματα του  ,11/11/1916 – 11/11/2018.:  Οι 52 μήνες της Σύρραξης .
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

 

Σήμερα, 11 Νοεμβρίου 2018, συμπληρώνονται 100 χρόνια από το τέλος των μαχών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε αρχικά μία γιγάντια Ευρωπαϊκή σύγκρουση που κρίθηκε στο Δυτικό Μέτωπο, στην Γαλλία και το Βέλγιο, όπου εκτυλίχθηκαν οι μεγαλύτερες και φονικότερες μάχες. Η σύρραξη άφησε πίσω της εκατομμύρια νεκρούς  και στ’ άλλα Ευρωπαϊκά μέτωπα: στη Ρωσία, στα Βαλκάνια και στην Ιταλία.  Ο Μεγάλος Πόλεμος, όπως έγινε αρχικά γνωστός ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, είχε Ανακωχή, έπειτα από 4 χρόνια φρικτών μαχών κι αφού περίπου 10 εκατομμύρια Άνθρωποι είχαν σκοτωθεί σε περισσότερες από 70 Εμπόλεμες Χώρες.

Ελλείψει αξιόπιστων πηγών, οι αριθμοί του Α’ Παγκοσμίου είναι δύσκολο να πιστοποιηθούν με ακρίβεια και μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με τους Ιστορικούς, γι’ αυτό και σε γενικές γραμμές παρατίθενται κατά προσέγγιση. Ο αριθμός των 70 Εμπόλεμων Χωρών είναι συμβολικός, αφού οι περισσότερες από αυτές τις Χώρες δεν ήταν ακόμη Ανεξάρτητες, αλλά είτε ενταγμένες σ’ 6 Αυτοκρατορίες ή Αποικιακές Δυνάμεις -Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία, Αυστροουγγαρία, Γερμανία, Οθωμανική Αυτοκρατορία- που βρέθηκαν στο κέντρο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Λόγω των Αυτοκρατοριών, σύντομα επεκτάθηκε σε όλες τις ηπείρους. Πολύ γρήγορα κινητοποιήθηκαν οι Βρετανικές Κτήσεις, ενώ οι Αποικίες της Αφρικής έγιναν θέατρο συγκρούσεων, όπως κι η Ασία, όπου η Ιαπωνία κατέλαβε τις Γερμανικές Κτήσεις ήδη από τον Αύγουστο του 1914.

Η είσοδος των Η.Π.Α., καθυστερημένη, αλλ’ αποφασιστική, θα συμπαρασύρει το 1917 πολλές Χώρες της Λατινικής Αμερικής. Όσο γιά τη Μέση Ανατολή, όπου διεξήχθη σειρά αιματηρών συγκρούσεων, ο χάρτης θα σχεδιασθεί από τη αρχή μετά τον Μεγάλο Πόλεμο.

Αρχικά, μόνο μία δεκαριά Ανεξάρτητες Χώρες βρίσκονται σε Πόλεμο το Καλοκαίρι του 1914, ενώ οι υπόλοιπες εισήλθαν σταδιακά στη Σύρραξη, όπως η Ιταλία το 1915 κι οι Η.Π.Α. το 1917. Ο Μεγάλος Πόλεμος αφορά πληθυσμό 800 εκατομμυρίων, το ήμισυ του πληθυσμού της Γης εκείνη την εποχή. Περί τις 20 Χώρες θα κατορθώσουν να παραμείνουν Ουδέτερες, οι περισσότερες στην Λατινική Αμερική και στην Βόρεια Ευρώπη.

Περί τα 20 εκατομμύρια άνθρωποι επιστρατεύονται από τις Εμπόλεμες Χώρες στις αρχές του Πολέμου, αλλά ο αριθμός αυτός αυξάνεται συνεχώς, για να φθάσει στα 70 εκατομμύρια γιά το σύνολο της διάρκειας του Πολέμου. Περισσότερα από 8 εκατομμύρια Άνθρωποι κατατάσσονται στην Γαλλία, 13 εκατομμύρια στην Γερμανία, 9 εκατομμύρια στην Αυστροουγγαρία, 9 εκατομμύρια στην Μεγάλη Βρετανία (περιλαμβανομένων των Αποικιών), 18 εκατομμύρια στην Ρωσία, 6 εκατομμύρια στην Ιταλία, 4 εκατομμύρια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δύο εκατομμύρια άνθρωποι επιστρατεύονται στη Βρετανική Αυτοκρατορία -κυρίως στην Ινδία- και στις Γαλλικές Αποικίες της Υποσαχάριας και της βόρειας Αφρικής (600.000 Άνθρωποι). Όμως, το Δυτικό Μέτωπο είναι αυτό που θα παραμείνει κατά την διάρκεια όλου του Πολέμου το κεντρικό Διακύβευμα. Εκεί βρίσκεται η γραμμή μήκους άνω των 700 χιλιομέτρων, που συνδέει την Βόρεια Θάλασσα με την Ελβετία, όπου συγκεντρώνεται τεράστιος αριθμός μαχητών κι όπου διεξάγονται οι μεγάλες μάχες του Πολέμου, συνοδευόμενες από ατελείωτες φάλαγγες νεκρών και τραυματιών. Οι Στρατιώτες, ζώντας μέσα σε τρομακτική αθλιότητα, κατόρθωσαν να κρατήσουν τις θέσεις τους, αναμφίβολα μέσω της Στρατιωτικής Πειθαρχίας, του αισθήματος του ανήκει σε μιά Ομάδα, της πίεσης των αμάχων από τα μετόπισθεν. Ακόμη πιό βέβαιο, χάρη σ’ ένα ισχυρό Πατριωτικό Συναίσθημα, που σήμερα είναι πολύ δύσκολα κατανοητό.

Η έναρξη των Εχθροπραξιών είναι κεραυνοβόλα. Τον Αύγουστο 1914, οι Γάλλοι προσπαθούν ματαίως να σπάσουν τις εχθρικές γραμμές στην Λωρραίνη, στην καρδιά των Γερμανικών Δυνάμεων, ενώ ο Γερμανικός Στρατός προελαύνει μ’ επιτυχία στο Βέλγιο, διαλύει τις Γαλλικές Δυνάμεις και προχωρά προς ένα Παρίσι έρημο από τους κατοίκους του κι εγκαταλελειμμένο από την Κυβέρνησή του, που έχει υποχωρήσει στο Μπορντό. 27.000 Γάλλοι Στρατιώτες σκοτώνονται το Σάββατο 22 Αυγούστου, την φονικότερη ημέρα ολόκληρης της Ιστορίας του Γαλλικού Στρατού. Τον Σεπτέμβριο, κατά την διάρκεια της Μάχης του Μάρνη, ο Στρατηγός Ζοζέφ Ζόφρ κατορθώνει να σταματήσει μ’ ένα μετωπικό πλήγμα που προκαλεί 500.000 θύματα, τα Στρατεύματα του Χέλμουτ φον Μόλτκε, πριν τα απωθήσει προς βορράν. Χωρίς αυτήν την εμβληματική μάχη, που είναι χαραγμένη στην μνήμη των Γάλλων με τις εικόνες των παρισινών ταξί που έχουν επιταχθεί γιά να μεταφέρουν ενισχύσεις στο μέτωπο, ο Πόλεμος θα είχε τελειώσει μέσα σε λίγες εβδομάδες με γερμανική νίκη. Την ώρα που το μέγεθος των απωλειών απαγορεύει οποιονδήποτε συμβιβασμό, η σφοδρότητα των βομβαρδισμών αναγκάζει τους Μαχητές να οχυρωθούν στα χαρακώματα και ξεκινά ένας ατελείωτος πόλεμος φθοράς. Το σενάριο αυτό δεν είχε προβλεφθεί από κανέναν Πολεμικό Σχεδιασμό. Οι απόπειρες που έγιναν και στα δύο Στρατόπεδα γιά να σπάσουν τις γραμμές του αντιπάλου, απόπειρες που φέρουν επάξια τους χαρακτηρισμούς μακελειό και σφαγή, δεν θα δώσουν αποτέλεσμα μέχρι το 1918. Το Ανατολικό Μέτωπο, σ’ εδάφη με λιγότερο πληθυσμό, δεν θα είναι ακινητοποιημένο: αδύνατον να σκαφτούν χαρακώματα σε τόσο μεγάλες εκτάσεις: Ο Πόλεμος στο Ανατολικό Μέτωπο είναι ένας Πόλεμος Κινήσεων.

Από το 1914, οι Οθωμανοί, στο πλευρό της Γερμανίας, κλείνουν στα Στενά γιά ν’ απομονώσουν τη Ρωσία. Αυτή εξαπολύει Γενική Επίθεση κατά της Ανατολικής Πρωσίας, που τερματίζεται με δύο βαριές ήττες τον Σεπτέμβριο, στο Τάνενμπεργκ και στην συνέχεια στην Μαντζουρία. Αρχίζει τότε γιά την Τσαρική Αυτοκρατορία, που βρίσκεται σε αποσύνθεση, η οποία θα ολοκληρωθεί με τον Εμφύλιο, αρχικώς μεταξύ Μενσεβίκων και Μπολσεβίκων κι αργότερα μεταξύ του Λευκού και του Κόκκινου Στρατού, μία μακρά οπισθοχώρηση προς ανατολάς που θα ολοκληρωθεί με την ταπεινωτική Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ, η οποία υπεγράφη τον Μάρτιο 1918 ανάμεσα στην νέα Κυβέρνηση των Μπολσεβίκων και τις Κεντρικές Αυτοκρατορίες. Η νέα Ρωσία χάνει τα δυτικά της εδάφη και περισσότερο από το 30% του πληθυσμού της.

Στο Δυτικό Μέτωπο το 1915 ορίζεται από τις μεγάλες, χωρίς αποτέλεσμα, επιθέσεις του Γαλλικού Στρατού στο Αρτουά και την Καμπανία. Οι Μαχητές δοκιμάζουν τον Σύγχρονο Πόλεμο, στον οποίο τα πολυβόλα και το πυροβολικό δεν αφήνουν κανένα περιθώριο στις επιθέσεις των Στρατιωτών. Οι Γερμανοί στην Υπρ κάνουν χρήση χημικών αερίων. Είναι η πρώτη φορά και θα προκαλέσει διεθνή κατακραυγή. Την Άνοιξη του 1915, η Ναυτική και Χερσαία Επιχείρηση των Συμμάχων γιά το άνοιγμα των Στενών τερματίζεται με συντριπτική ήττα απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Μάχη της Καλλίπολης). Σε αυτές τις απέλπιδες συγκρούσεις θα θεμελιωθεί η Εθνική Ταυτότητα πολλών νεαρών Αυστραλών και Νεοζηλανδών. Αντίθετα, οι Ρώσοι απωθούν τους Οθωμανούς στον Καύκασο και την Αρμενία. Θα ακολουθήσει η σφαγή εκατοντάδων χιλιάδων Αρμενίων από τις Οθωμανικές Δυνάμεις, που τους κατηγορούν ότι υποστηρίζουν την εχθρική Ρωσία. Βρετανικές και Γερμανικές Ναυτικές Δυνάμεις συγκρούονται στην Βόρεια Θάλασσα. Με στόχο ν’ απαντήσει στον Ναυτικό Αποκλεισμό που υφίσταται από την αρχή του Πολέμου, η Γερμανία εξαπολύει το 1915 απηνή Πόλεμο Υποβρυχίων που θα κορυφωθεί το 1917. Ατυχής στρατηγική επιλογή, αφού θα προκαλέσει την είσοδο στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο των Αμερικανών, έπειτα από τον τορπιλισμό από τα γερμανικά υποβρύχια ουδέτερων πλοίων ή πλοίων που μεταφέρουν Αμερικανούς Πολίτες.

Το 1916 είναι η χρονιά του Βερντέν. Οι Γερμανοί εξαπολύουν τον Φεβρουάριο μαζική επίθεση, αλλά οι Γάλλοι Στρατιώτες στα χαρακώματα αντιστέκονται υπό την εμβληματική Διοίκηση των Στρατηγών Ζοζέφ Ζοφρ, Φιλίπ Πεταίν, Ρομπέρ Νιβέλ. Η Μάχη του Βερντέν είναι το αποκορύφωμα του Πολέμου των Χαρακωμάτων και γιά τους Γάλλους θα μείνει ως σύμβολο του Μεγάλου Πολέμου, εξαιτίας της σφοδρότητας των συγκρούσεων που θα αφήσει 800.000 νεκρούς και από τις δύο εμπόλεμες πλευρές. Τον Ιούλιο, οι Βρετανικές Δυνάμεις εξαπολύουν την μεγαλύτερη επίθεση στην Σομ, που θα εξελιχθεί στις μεγαλύτερη μάχη του Πολέμου με 1,2 εκατομμύριο θύματα, αλλά κι εκεί ακόμη οι έχοντες την πρωτοβουλία δεν θα μπορέσουν να σπάσουν τις εχθρικές γραμμές. Η μάχη της Σομ θα σημαδέψει γιά πάντα την μνήμη των Βρετανών και των Γερμανών που επέδειξαν μεγάλη αντοχή. Στη Μέση Ανατολή, οι Βρετανοί, που εναλλάσσουν νίκες κι ήττες, πυροδοτούν την εξέγερση των Αράβων, στους οποίους έχουν υποσχεθεί Ανεξαρτησία από την οθωμανική κυριαρχία: είναι η Εποποιία του Λόρενς της Αραβίας. Αλλά, την ίδια στιγμή, Λονδίνο και Παρίσι κάνουν ήδη μεταξύ τους την μοιρασιά της Περιοχής με βάση τις συμφωνίες Sykes-Picot, οι οποίες υπεγράφησαν τον Μάρτιο.

Το 1917 είναι το έτος καμπής με την είσοδο των Η.Π.Α. στον Πόλεμο κατά της Γερμανίας. Είναι επίσης η χρονιά των τελευταίων μεγάλων, αιματηρών κι άχρηστων, μαχών. Η αποτυχία της επίθεσης Νιβέλ στο Σεμέν ντε Νταμ την Άνοιξη προκάλεσε τις Στάσεις στις τάξεις του Γαλλικού Στρατού και την Αναθεώρηση της Στρατηγικής των Συμμάχων. Τον Οκτώβριο οι Ιταλικές Δυνάμεις υφίστανται την πανωλεθρία του Καπορέτο, αφήνοντας 300.000 αιχμαλώτους στα χέρια των Αυστρο-Γερμανών. Όμως οι Κεντρικές Δυνάμεις, εξαντλημένες, υποφέροντας από ελλείψεις Στρατιωτών κι Υλικού, δεν κατορθώνουν να εκμεταλλευθούν αυτήν τη νίκη. Στο τέλος του 1917, οι πολεμικές εξελίξεις επιταχύνονται στον νότο: ο Βρετανός Στρατηγός Έντμουντ Άλενμπι εισέρχεται στην Ιερουσαλήμ, την ώρα που το Ηνωμένο Βασίλειο, με τη Διακήρυξη του Μπάλφουρ, τάσσεται υπέρ της δημιουργίας στην Παλαιστίνη μίας Πατρίδας γιά τον Εβραϊκό Λαό, αθετώντας τις Υποσχέσεις που έχουν δώσει στους Άραβες.

Στο Δυτικό Μέτωπο, η Γερμανία, απαλλαγμένη από τη Ρωσία στο Ανατολικό Μέτωπο, τα παίζει όλα γιά όλα γιά να προλάβει την έλευση των Αμερικανικών ενισχύσεων. Τελικά, οι Γερμανικές Δυνάμεις καταφέρνουν να σπάσουν τις εχθρικές γραμμές την Άνοιξη του 1918 και πλησιάζουν και πάλι επικίνδυνα το Παρίσι που βομβαρδίζεται. Όμως, οι Γερμανικές Δυνάμεις, έχοντας εξαντλήσει τα εφόδιά τους, θ’ ανακοπούν και πάλι στον ποταμό Μάρνη από τις Συμμαχικές Δυνάμεις που έχουν τεθεί υπό τη Διοίκηση του Στρατηγού Φερντινάντ Φος. Οι Γερμανοί, που λίγο απείχαν από τη νίκη, καταρρέουν κατά την διάρκεια του Καλοκαιριού υπό τις επαναλαμβανόμενες συμμαχικές αντεπιθέσεις και ξεκινούν γενική οπισθοχώρηση προς τα σύνορα. Την ίδια στιγμή, η Αυστροουγγαρία, η Βουλγαρία κι οι Οθωμανοί υφίστανται καταστροφικές ήττες, που θα τους αναγκάσουν να παραδοθούν.

Στις 11 Νοεμβρίου 1918, η Ανακωχή που υπογράφεται επί του τρένου που χρησιμεύει ως Στρατηγείο του Στρατηγού Φος, που είναι σταθμευμένο στο Δάσος της Κομπιένης, από τους Γερμανούς επισφραγίζει τη νίκη των Συμμάχων. Σε μία καθημαγμένη Γαλλία και σ’ ένα Ηνωμένο Βασίλειο σε ανάλογη κατάσταση, παραληρούντα πλήθη ξεχύνονται στους δρόμους γιά να διαδηλώσουν την χαρά τους. Όμως, από την Πολωνία μέχρι την Τουρκία και τη Ρωσία που είναι βυθισμένη στον Εμφύλιο Πόλεμο, θα χρειασθούν ακόμη χρόνια αιματηρών Περιφερειακών Συρράξεων γιά να τερματισθεί πραγματικά ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Ο Πόλεμος θ’ αφήσει πίσω του συνολικά 10 εκατομμύρια νεκρούς κι 20 εκατομμύρια τραυματίες μεταξύ των Στρατιωτών. Η κατανομή ανά Χώρα είναι:

Ρωσία: 2 εκατομμύρια νεκροί (5 εκατομμύρια τραυματίες).

Γερμανία: 2 εκατομμύρια (4,2 εκατομμύρια).

Γαλλία: 1,4 εκατομμύριο (4,2 εκατομμύρια).

Αυστροουγγαρία: 1,4 εκατομμύριο (3,6 εκατομμύρια).

Μεγάλη Βρετανία κι η Αυτοκρατορία: 960.000 (2 εκατομμύρια).

Ιταλία: 600.000 (1 εκατομμύριο). &

Οθωμανική Αυτοκρατορία: 800.000.

Αναλογικά, ο Σερβικός Στρατός υφίσταται τις τρομακτικότερες απώλειες: 130.000 νεκροί και 135.000 τραυματίες, τα 3/4 των Δυνάμεών του.

Στις εμβληματικές Μάχες του Βερντέν και της Σομ, το 1916, θα σκοτωθούν, τραυματισθούν, εξαφανισθούν 770.000 κι 1.200.000 Άνθρωποι αντίστοιχα κι από τις δύο πλευρές των Εμπολέμων. Όμως, αναλογικά, η έναρξη του Πολέμου είναι η πλέον πολύνεκρη: 27.000 Γάλλοι Στρατιώτες θα σκοτωθούν στις 22 Αυγούστου 1914, που είναι η πλέον πολύνεκρη ημέρα σε ολόκληρη την Ιστορία του Γαλλικού Στρατού. Το 70% των νεκρών και των τραυματιών είναι θύματα του Πυροβολικού και 5 έως 6 εκατομμύρια θα μείνουν Ανάπηροι. Τα χημικά όπλα, που χρησιμοποιήθηκαν γιά πρώτη φορά το 1915 θα προκαλέσουν 20.000 θανάτους, αλλά θα μείνουν βαθιά χαραγμένοι στη μνήμη.

Ο Πόλεμος Κινήσεων στο Ανατολικό Μέτωπο, η έξοδος των πληθυσμών, οι λιμοί, στη συνέχεια ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ρωσία κι οι μεταπολεμικές περιφερειακές συρράξεις, προκάλεσαν 5 έως 10 εκατομμύρια νεκρούς μεταξύ του πληθυσμού, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ορισμένων Ιστορικών. Σε αυτόν τον αριθμό περιλαμβάνεται 1,2 έως 1,5 εκατομμύριο Αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στα περίπου 6 εκατομμύρια υπολογίζονται οι αιχμάλωτοι και στα 20 εκατομμύρια οι άμαχοι υπό καθεστώς κατοχής. Η Γερμανική, Αυστροουγγρική ή Βουλγαρική Κατοχή αφορά κυρίως το Βέλγιο, την Γαλλία, την Πολωνία και την Σερβία.

Οι Πρόσφυγες σε ολόκληρη την Ευρώπη εκτιμώνται στα 10 εκατομμύρια, ενώ 3 εκατομμύρια Γυναίκες έχασαν τους συντρόφους του κι 6 εκατομμύρια παιδιά έμειναν ορφανά. Υπολογίζεται ότι 1,3 δισεκατομμύριο οβίδες εκτοξεύθηκαν κατά την διάρκεια του Πολέμου, ενώ 10 δισεκατομμύρια επιστολές και δέματα στάλθηκαν ανάμεσα στους Στρατιώτες του Δυτικού Μετώπου και των Οικογενειών τους.

Το Κόστος του Πολέμου αντιπροσωπεύει 3 έως 4 φορές το ΑΕΠ των Ευρωπαϊκών Χωρών που θα βγουν ρημαγμένες από αυτόν.

Share This Post | Μοιραστείτε αυτο το αρθρο

You must be logged in to post a comment Login