©Mynima-Hellas.com

Η τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών. Μωρίας Εγκώμιον του Έρασμου (Ντεζιντέριους Εράσμους Ροτεροντάμους, Desiderius Erasmus Roterodamus, 28 Οκτωβρίου 1466 – 12 Ιουλίου 1536).

Η τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών. Μωρίας Εγκώμιον του Έρασμου (Ντεζιντέριους Εράσμους Ροτεροντάμους, Desiderius Erasmus Roterodamus, 28 Οκτωβρίου 1466 – 12 Ιουλίου 1536).
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

Μιά κι η ανοησία, η μωρία, ζει και μας καταδυναστεύει εδώ, στην Ελλάδα, θ' ασχοληθώ με του Εράσμου ΜΩΡΙΑΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ, IN PRAISE OF FOLLY.

Αρθρο του Βασίλη Γκίκα ,

Η επαλήθευση, γιά μιά ακόμη φορά της προφητικής Ρήσεως του Κυρίου, που έλεγε ότι πολλοί δε έσονται πρώτοι έσχατοι και έσχατοι πρώτοι (Ματθ. 19, 30 Μαρκ. 10,31 Λουκ. 13, 30), ήρθε ο καιρός που οι τελευταίοι γίνονται πρώτοι κι οι πρώτοι τελευταίο.

Στη σημερινή εποχή επιβραβεύουν την ανοησία και την μωρία προς ίδιον όφελος, γιά να δικαιολογηθεί κι ο Κοινωνιολόγος Ευάγγελος Λεμπέσης (1904 – 1968), που έγραψε το Δοκίμιο: Η τεραστία κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω. Γιατί οι Έσχατοι Έσονται Πρώτοι, ένα έργο μας που είναι βασισμένο πάνω στον Φιλοσοφικό Στοχασμό του, που γιά τους βλάκες, σηματοδότησε έναν νέο φιλοσοφικό τρόπο σκέψεως στα κοινωνικά δρώμενα της Ελληνικής Κοινωνίας.

Είχε τόσο δίκιο στην εποχή μας, έγινε τόσο επίκαιρος με όλα όσα έγραψε περί βλακείας. Δικαιώθηκε απολύτως και μας έκανε όλους τόσο υπερήφανους, ακόμη κι αν εμείς που δεν έχουμε το I.Q. (τεστ ευφυΐας) κάποιων περίεργων Ανθρώπων, που βαπτίζονται έξυπνοι κι ευφυείς, από ορισμένους, προς ίδιον όφελος.

Πέντε δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο Ευάγγελος Λεμπέσης χάρισε στην Επιστήμη και τη Διανόηση απαράμιλλης αξίας, βαθύτατης ανάλυσης και μοναδικής οξύνοιας έργα, με κυρίαρχη στη συνείδηση και την εκτίμηση των Αναγνωστών του το Δοκίμιο του Η ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΛΑΚΩΝ ΕΝ ΤΩ ΣΥΓΧΡΟΝΩ ΒΙΩ, 1941, λόγω της εύστοχης επιλογής και της εκπληκτικής ανάλυσης του θέματος, συμπληρωμένη από την ισάξια απάντησή του στα ποικίλα σχόλια γύρω από αυτήν, με τον τίτλο DE IMBECILLITATE, που όμως συντροφεύει ισάξια (ή, όπως ο ίδιος πίστευε, υπερβαίνει κατά πολύ) πλήθος άλλων βιβλίων, Μελετών, αρθρογραφίας κ.ά.
Δύσκολη η γλώσσα του γιά τους σημερινούς Έλληνες, ιδίως τους νέους, αλλά θα υπογραμμίσω κάτι, που έλεγε: Θα έπρεπεν ίσως, εκ λόγων ευγνωμοσύνης προς τους αποτελούντας το θέμα της παρούσης μελέτης δυνάστας της ανθρωπότητος ν’ αφιερωθή αύτη εις αυτούς. Εκ λόγων δικαιοσύνης όμως αφιερούται -και ουκ επ’ ελάχιστον, προς διδαχήν των- εις τους δυναστευομένους: δηλονότι εις τους ευφυείς.
Ο Λόγος του αμείλικτος και δριμύς, κάποτε σκληρός, ωστόσο η Αλήθεια κι η Τεκμηρίωση της κρίσης του δεν άφηναν αμφιβολίες γιά την ορθότητα των λεγομένων του. Έγραφε πότε-πότε θεατρικές κριτικές (στην Εφημερίδα Ν. Ημέρα) με το ψευδώνυμο Π. Θνητός. Μερικές από αυτές έχουν παραμείνει αλησμόνητες, γιά τη γνώση του Θεάτρου που τον χαρακτήριζε και για τη μαστίγωση όσων, κατά τη γνώμη του, δεν έπαιζαν Θέατρο αλλά περιέπαιζαν το Κοινό. Η αναζήτηση στο Αρχείο του έχει μέχρι στιγμής αποδώσει πενιχρά ευρήματα, ωστόσο μπορούμε να αναφερθούμε στην κριτική του για την «Κυρία με τας Καμελίας, στην οποία κατακεραυνώνει τον Θίασο (σχεδόν στο σύνολό του) γιά το αποτέλεσμα της θεατρικής παράστασης.
Αναλογίζομαι τι θα έγραφε σήμερα αν ζούσε ο Ευάγγελος Λεμπέσης με όλα όσα έβλεπε να διαδραματίζονται στην Πολιτική, Οικονομική, Πολιτιστική και γενικότερα στην Κοινωνική Ζωή του Τόπου. Τι θα έγραφε αν διάβαζε, γιά παράδειγμα, ότι (συμπαθείς, κατά τα άλλα) Συνάνθρωποί μας, αλλά με διανοητική καθυστέρηση, που θα έπρεπε να περιβάλλονται με ειδική φροντίδα Αγάπης της ίδιας της Πολιτείας, γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τηλεοπτικές εκπομπές ή επιβάλλονται από διάφορα ΜΜΕ σε Ψηφοδέλτια Πολιτικών Σχηματισμών, μόνο και μόνο χάριν του χαβαλέ; Τι θα έγραφε αν διάβαζε, γιά παράδειγμα, ότι διάφορες Δεσποινίδες, που το μόνο προσόν που διαθέτουν είναι η ωραία κορμοστασιά τους, κυριαρχούν στα τηλεοπτικά δρώμενα της σημερινής εποχής και την ίδια στιγμή αποκαλύπτονται συγκλονιστικά στοιχεία γιά την ιδιωτική τους ζωή, που γίνεται πλέον δημόσιο θέαμα, λόγω των πολλών ενασχολήσεων των χειλιών τους;
Τι θα έγραφε αν διάβαζε, γιά παράδειγμα, ότι διάφοροι Πολιτικοί ή Νομαρχιακοί Σύμβουλοι ενώ μας βομβαρδίζουν καθημερινά με τηλεοπτικές εμφανίσεις τους, τονίζοντας υποκριτικά την σημασία των Παραδοσιακών Δομών της Ελληνικής Κοινωνίας (Θρησκεία, Πατρίδα, Οικογένεια), την ίδια στιγμή γίνονται η χλεύη της Ελληνικής Κοινωνίας, αφού επιβραβεύουν με την παρουσία τους τις εκπομπές που θεοποιούν το σεξ, την ανοησία και την βλακεία; Τι θα έγραφε αν διάβαζε, γιά παράδειγμα, ότι Πολιτικοί, τους οποίους τιμήσαμε με την Ψήφο μας, γιά να μας εκπροσωπούν επάξια, την ίδια στιγμή ενταφιάζουν εκείνους που μιλούν γιά Ελλάδα και Χριστό;
Ελπίζω να μη χάλασα κι εγώ την μακαριότητά σας, με το αντικείμενο, που θέλησα ν’ ασχοληθώ, με το έργο του Έρασμου με τίτλο: Μωρίας Εγκώμιον, που εκδόθηκε το 1509. Μιά κι η ανοησία, η μωρία, ζει και μας καταδυναστεύει εδώ, στην Ελλάδα, θ’ ασχοληθώ με του Εράσμου ΜΩΡΙΑΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ, IN PRAISE OF FOLLY.

Μωρίας Εγκώμιον του Έρασμου (Ντεζιντέριους Εράσμους
Ροτεροντάμους, Desiderius Erasmus Roterodamus, 28 Οκτωβρίου 1466 – 12 Ιουλίου
1536). Στη Χώρα των τυφλών ο μονόφθαλμος βασιλεύει.

Τον καιρό που ο Ολλανδός Ιερέας, Θεολόγος και Λόγιος Έρασμος έγραψε το Μωρίας Εγκώμιον (1509), ο Αναγεννησιακός Ανθρωπισμός είχε μόλις αρχίσει να συγκρούεται με τον Σχολαστικισμό και πνευματικοί Άνθρωποι έρχονταν σε αντιπαράθεση με Κληρικούς. Ενώ οι Σχολαστικοί της εποχής ακολουθούσαν τις διδαχές του Θωμά του Ακινάτη και του Αλβέρτου του Μέγα, ο Έρασμος επηρεάστηκε από τον Κλασικό, μη Χριστιανικό, Ελληνισμό και τον σατιρικό Ρήτορα Λουκιανό γιά να βρει έμπνευση και να βοηθήσει τους Χριστιανούς να ζήσουν μιά ενάρετη ζωή, ώστε να κερδίσουν την θέση τους στη Βασιλεία του Θεού.
Στόχος του με αυτό το κείμενο δεν είναι η επίθεση σε άτομα, αλλά σε γενικές φαυλότητες, εξάλλου δεν θα έπρεπε, λέει, κάποιος να πάρει και πολύ στα σοβαρά το κείμενο, καθώς η προσπάθειά του αυτή είναι μιά άσκηση στην ελαφρότητα, που δικαιούνται οι Λόγιοι όσο κι όλοι οι υπόλοιποι.
Αυτό που έκανε εντύπωση στον Έρασμο είναι πως οι θρησκευόμενοι, ενώ ανέχονται τις μεγαλύτερες βλασφημίες προς τη Θρησκεία τους, ενοχλούνται κι εγείρονται με το παραμικρό αστείο εις βάρος του Πάπα ή κάποιου τοπικού Πρίγκιπα. Την ίδια στιγμή που κι οι ίδιοι συντηρούν και κάνουν πράξη τη μωρία, εμμένοντας στους πιό ανόητους Εκκλησιαστικούς και Μοναστικούς Κανόνες. Στην πραγματικότητα, αυτοί οι Κανόνες τους απομακρύνουν από την Αληθινή Πίστη και το πραγματικό Πνεύμα του Χριστιανισμού, που είναι η βοήθεια προς τους Πιστούς κι η κατεύθυνσή τους προς τη Σωτηρία. Οπότε αν κάποιος προσβληθεί, θα φταίει είτε η ενοχή του είτε η συνείδησή του.
Στο κείμενο τον λόγο τον παίρνει η ίδια η Μωρία, προσωποποιημένη και ξεκινά πλέκοντας το εγκώμιό της. Η Μωρία του Έρασμου δεν είναι η ηλιθιότητα ή η α-νοησία˙ είναι η καλώς νοούμενη φαιδρότητα, η έλλειψη σοβαρότητας όταν η σοβαρότητα περισσεύει, είναι η χαρά της ζωής. Χωρίς αυτήν, οι Άνθρωποι δεν θα παντρεύονταν, δεν θα έκαναν παιδιά κι η μεγάλη ηλικία θα ήταν ανυπόφορη. Κάλεσε έναν σοφό σε γιορτή και θα χαλάσει την παρέα είτε με κακοδιάθετη σιωπή είτε μ’ εκνευριστικές διαφωνίες. Οι γυναίκες οφείλουν στην Μωρία τα φτιασιδώματά τους, αλλά σε αυτά οφείλεται η προσοχή των, επίσης μωρών, Ανδρών κι ο Έρωτας. Ούτε οι Φιλίες θα άντεχαν χωρίς αυτήν, αφού ο καθένας μας πρέπει να πείθει τον εαυτό του ότι η μωρία των φίλων του -οι ιδιοσυγκρασίες και τα ελαττώματά τους- είναι ακριβώς η Αρετή τους. Ακόμα κι οι Θεοί χαρακτηρίζονται από την Μωρία, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε σε κάθε εξιστόρηση των κατορθωμάτων τους. Η απόλυτη Ειλικρίνεια κι η Αλήθεια μπορούν να γίνουν επικίνδυνες, άρα η κολακεία, χαρακτηριστικό της μωρίας, μπορεί να γίνει ακόμα κι Αρετή. Μία δόση Αυταπάτης είναι υγιής και βοηθά τους Ανθρώπους να ξεχνούν τα ελαττώματά τους και να κάνουν σπουδαία πράγματα με τη βοήθεια και τη συνεργασία άλλων. Άρα η μωρία προωθεί κάθε σπουδαίο πράγμα που κάνουν οι Άνθρωποι.
Η Μωρία συνεχίζει τον λόγο της σε πιό αυστηρό τόνο, απευθυνόμενη τώρα σε κάθε είδους Επαγγελματίες: Γιατρούς, Δικηγόρους, Φιλοσόφους, Επιχειρηματίες, ακόμα και σε πόλεις κι Έθνη, καταλογίζοντας στη συμπεριφορά τους έντονα στοιχεία μωρίας, που προσπαθούν ν’ αποκρύψουν με σοβαροφάνεια. Ο Έρασμος αρχίζει εδώ να γίνεται ειρωνικός, καθώς αυτό που πριν λίγο αποθέωνε, τώρα το καταλογίζει σαν ψεγάδι, καλύπτοντάς το σαν πλεονέκτημα που μένει μόνο να φανερωθεί. Απευθύνεται εκτενέστερα στους Θεολόγους, που της χρωστάνε περισσότερα από κάθε άλλη Κλάση Επαγγελματιών. Αναλώνονται σε ανόητα επιχειρήματα, διαστρεβλώνουν τα Διδάγματα των Γραφών γιά να ταιριάζουν με τα δικά τους γούστα και πράξεις και ταυτόχρονα αγνοούν το αληθινό Μήνυμα του Χριστού. Οι Μοναχοί ξοδεύουν τη ζωή τους σε Κανόνες, ο Πάπας κι οι Αρχιεπίσκοποι ζουν σε περιττά πλούτη κι οι Άρχοντες ξεχνούν το καλό της Χώρας κι εντρυφούν στα καπρίτσια τους. Μπορεί να ονομάζεται ζωή, αν αφαιρεθεί η απόλαυση;
Τέλος, απευθύνεται στον μωρό Χριστιανό. Προκαλεί κάθε αναγνώστη να πάει στην Εκκλησία κατά τη διάρκεια ενός Κηρύγματος και θα διαπιστώσει ότι αν λέγεται κάτι σοβαρό, το Ακροατήριο είτε κοιμάται είτε χασμουριέται, αν όμως ο Ιερέας χρησιμοποιεί σαν παράδειγμα κάποια ευφάνταστη ιστοριούλα γιά να μεταδώσει το Μήνυμά του, αμέσως τεντώνουν τ’ αυτιά τους και δίνουν προσοχή. Οι Γραφές οι ίδιες εξυψώνουν την άγνοια και την απλότητα: η μηλιά ως απαγορευμένο δέντρο της Γνώσης, φράσεις από τον Εκκλησιαστή και τον Ιερεμία της Βίβλου όπως ο αριθμός των ανόητων είναι άπειρος και κάθε Άνδρας γίνεται ανόητος μέσα από την ίδια του την Σοφία, αποδίδουν τη Σοφία μόνο στον Θεό, ενώ, ουδείς Άνθρωπος δύναται να δοξαστεί με τη Σοφία του θεού. Ο Χριστός συγχωρεί τους εκτελεστές του επειδή δεν καταλαβαίνουν τι κάνουν. Η παρομοίωση των Πιστών με πρόβατα είναι επίσης καταδεικτική των αναγκαίων προσόντων του καλού Χριστιανού.
Ο λόγος της Μωρίας κλείνει υπενθυμίζοντας πως ό,τι ειπώθηκε δεν πρέπει να ληφθεί στα σοβαρά και πως ακόμα κι η ίδια θα ξεχάσει αυτά που μόλις είπε.
Λέγεται ότι ο Έρασμος με το έργο του οδήγησε στην Απόσχιση μέρους της Εκκλησίας και τη δημιουργία του Προτεσταντισμού, καθώς ο Λούθηρος ήταν κατά πολύ επηρεασμένος από αυτόν. Ο Έρασμος όμως δεν είχε θελήσει ποτέ η κριτική του να οδηγήσει σε τέτοιο δρόμο κι ο ίδιος έμεινε Πιστός στην Καθολική πίστη μέχρι το θάνατό του. Όχι πολύ αργότερα η Εκκλησία έβγαλε την πρώτη της Λίστα με απαγορευμένα βιβλία όπου συμπεριέλαβε τον Έρασμο με το σύνολο του έργου του. Κάπου η Μωρία χαμογελά ειρωνικά.

Share This Post | Μοιραστείτε αυτο το αρθρο

You must be logged in to post a comment Login